Οικογένεια Μινέϊκο

Σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται 86 χρόνια από την ημέρα που απεβίωσε στην Αθήνα ο Σίγκμουντ/Ζιγκμουντ Μινέϊκο (1840 - 1925), μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα που συνδέθηκε με την κοινωνία των Πατρών. Το επώνυμο Μινέϊκο βέβαια είναι γνωστό στην Ελλάδα λόγω της Σοφίας Μινέϊκο^[1], συζύγου του Γεωργίου Παπανδρέου και μητέρα του Ανδρέα Παπανδρέου. Πρόκειται για αριστοκρατική οικογένεια πολωνικής καταγωγής, μέλη της οποίας εντοπίζονται ακόμα και σήμερα στην Πολωνία. Σε αρκετά ιστολόγια διαβάζω για την δήθεν εβραϊκή καταγωγή της οικογένειας Μινέϊκο, πληροφορία που δεν επιβεβαιώνεται από καμία πηγή και που προφανώς αποτελεί μέρος της σφαίρας του φανταστικού.

Σίγκμουντ Μινέϊκο

Κωνσταντίνος & Κίμων Κόλλας

Οι Κωνσταντίνος (1881 - 1962) και Κίμων (1882 - 1965) Κόλλας ήταν Έλληνες διπλωμάτες και μέλη της οικογένειας Κόλλα. Τα δύο αδέρφια ακολούθησαν βίους παράλληλους όσον αφορά την επαγγελματική τους σταδιοδρομία.

Ο Κίμων Κόλλας γεννήθηκε το 1882 στην Πάτρα και ήταν γιος του Ανδρέα Κόλλα, πλούσιου σταφιδέμπορα και τραπεζίτη, και της Ελένης Μέγαρη. Σπούδασε νομικά στα πανεπιστήμιο Αθηνών και Μονάχου και το 1910 εισήλθε στο διπλωματικό σώμα, από το οποίο αποχώρησε το 1948. Συμμετείχε στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912 - 1913). Μεταξύ άλλων υπηρέτησε ως ακόλουθος στην Ύπατη Αρμοστεία Κωνσταντινούπολης ενώ ως πρέσβης στην ελληνική πρεσβεία στα Τίραννα (1931), στη Σόφια της Βουλγαρίας (1932 - 1935), στη Βαρσοβία (1935 - 1941), Λισσαβώνα (1941) και Μπουένος Αιρες (1947 - 1948) κ.α. Την περίοδο 1920 - 1922 τέθηκε σε διαθεσιμότητα για πολιτικούς λόγους, το 1931 προήχθη σε πληρεξούσιος υπουργό β΄ και το 1935 σε πληρεξούσιο υπουργό α΄. Στην ανέκδοτη διδακτορική διατριβή του Στάθη Κουτρουβίδη (πρόκειται για ένα άριστο έργο που δυστυχώς τέσσερα χρόνια τώρα-  για άγνωστους σε εμένα λόγους- δεν έχει εκδοθεί) αναφέρεται ότι ο Κίμων κατα τη δεκαετία του 1950 συνέταξε κείμενο 35 σελίδων σχετικά με την ιστορία της οικογένειάς του. Το κείμενο φυλάσσεται στο αρχείο Κόλλα. Είχε τιμηθεί με τον Μεγαλοσταυρό του τάγματος του Φοίνικος. Απεβίωσε το 1965.

Ο έτερος αδερφός, Κωνσταντίνος Κόλλας, γεννήθηκε το 1881 στην Πάτρα. Σπούδασε νομικά και πολιτικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, πολιτικές και οικονομικές επιστήμες στα πανεπιστήμια του Μονάχου και της Βέρνης και εισήλθε στο διπλωματικό σώμα το 1909. Δεν αποκλείεται να συμπλήρωσε τις σπουδές του στο πανεπιστήμιο της Στουτγκάρδης καθώς ο Κώστας Τριανταφύλλου αναφέρει ότι υπάρχει δημοσιευμένη μελέτη του με τίτλο "Der Staatsbankrott und seine abwicklung" (Στουντγκάρδη, 1904). To 1912 υπηρέτησε υποπρόξενος (ή πρόξενος) της Ελλάδας στην Αλεξάνδρεια ενώ από στα τέλη της δεκαετίας του 1920 υπηρέτησε στο Παρίσι, πληροφορία που προκύπτει από τηλεγράφημά του προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο (21-7-18, Μουσείο Μπενάκη/Αρχείο Βενιζέλου/Φάκελος 015 - 43). Υπηρέτησε επίσης στις γενικές διοικήσεις Κρήτης και Μακεδονίας, στην ελληνική αντιπροσωπεία στην Κοινωνία των Εθνών ενώ την περίοδο 1912 - 1913 διετέλεσε γραμματέας του Στέφανου Δραγούμη. Την περίοδο 1920 - 1922 τέθηκε σε διαθεσιμότητα για πολιτικούς λόγους. Το 1922 προήχθη σε πληρεξούσιο υπουργό β΄, το 1930 σε πληρεξούσιο υπουργό α΄ και το 1937 σε πρέσβη. Το 1924 τοποθετήθηκε πρέσβης της Ελλάδας στο Βουκουρέστι, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1941, οπότε και διέφυγε στη Μέση Ανατολή υπηρετώντας στο υπουργείο εξωτερικών της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης. Από την πρώτη στιγμή της αφίξεώς του στην Αίγυπτο (1941) είχε στενή συνεργασία με τον πρωθυπουργό Εμμανουήλ Τσουδερού ως υπεύθυνος τύπου του υπουργείου εξωτερικών. Το ίδιο διάστημα υπηρέτησε σε κάποιο πόστο στην Ιερουσαλήμ μαζί με τον Σεφέρη. Το 1942 μετατέθηκε στη Νότιο Αφρική, και συγκεκριμένα στην Πρετόρια ως διευθυντής της υπηρεσίας προπαγάνδας της κυβέρνησης. Το 1946 τοποθετήθηκε πρέσβης της Ελλάδας στη Χάγη, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι και το 1947, οπότε και αποχώρησε από το διπλωματικό σώμα. Υπήρξε επίσης ένας εκ των ιδρυτών του tennis club στην Πάτρα (1908), στο οποίο συνιδρυτές ήταν μέλη της καλής κοινωνίας των Πατρών μεταξύ των οποίων και τα αδέρφια του Μιχαήλ και Φωκίων Κόλλας, και είχε τιμηθεί με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Φοίνικος.

Λίστα προέδρων επιμελητηρίων, σωματείων και συλλόγων των Πατρών

Σκοπός της ανάρτησης αυτής είναι να υπάρχουν συγκεντρωμένες οι λίστες^[1] των προέδρων των πατρινών επιμελητηρίων, σωματείων και συλλόγων και συγκεκριμένα του Δικηγορικού, του Εμπορικού & Βιομηχανικού Επιμελητηρίου, του Εμπορικού Συλλόγου "Ερμής", του Συλλόγου Εισαγωγικού Εμπορίου και του Συνδέσμου των εν Πάτραις Βιομηχάνων. Σταδιακά θα προσθέτω και αθλητικά σωματεία ξεκινώντας με τον Ναυτικό Όμιλο Πατρών και συνεχίζοντας με την Παναχαϊκή. Μαζί με τα πρόσωπα που διετέλεσαν πρόεδροι ακολουθεί δίπλα ένα μικρό βιογραφικό σημεία έτσι ώστε να δίνεται μια ιδέα της συνολικής κοινωνικής τους δραστηριότητας. Ζητώ συγγνώμη εκ των προτέρων για τα λάθη και τις παραλείψεις στα κείμενα που ακολουθούν.

Διαθήκη Παναγιώτη Σκαγιόπουλου

Στις 29 Δεκεμβρίου 1929 ο Ελευθέριος Βενιζέλος επισκέφθηκε[1] την Πάτρα για να παρευρεθεί στα εγκαίνια του Σκαγιοπούλειου Ορφανοτροφείου, που προήλθε από την δωρέα Παναγιώτη Σκαγιόπουλου[2] (5 Δεκεμβρίου 1864 - 13 Ιανουαρίου 1942), πλούσιου σταφιδέμπορα που είχε διατελέσει αντιπρόσωπος[3] του Δήμου Πατρέων στην Λιμενική Επιτροπή και αντιπρόεδρος[4] του δημοτικού συμβουλίου. Ήδη από τις 20 Νοεμβρίου 1920 ο Σκαγιόπουλος στην μυστική διαθήκη που είχε συντάξει στο γραφείο του, στην οδό Αγίου Ανδρέου 27, αφιέρωνε όλη τού την περιουσία για έναν σκοπό: για την ανέγερση και τη λειτουργία Ορφανοτροφείου για παιδιά ηλικίας 7 έως 17 χρονών δίνοντας προτεραιότητα όμως στα ορφανά των οποίων ο πατέρας είχε πέσει υπερ της πατρίδος στους τελευταίους πολέμους (για πιο αναλυτικά δείτε στην διαθήκη). Η σύνταξη της διαθήκης έγινε προφανώς για λόγους ασφαλείας σε περίπτωση θανάτου καθώς λίγα χρόνια αργότερα δια συμβολαίου προχώρησε στη σύσταση του ιδρύματος του Ορφανοτροφείου. Οπότε είναι πολύ πιθανό το καταστατικό του ιδρύματος καθώς και τα αρχικά μέλη του διοικητικού συμβουλίου αυτού να διαφέρουν αρκετά από αυτά της διαθήκης. Παρ'όλα αυτά την παρουσιάζω ως ένα ενδιαφέρον ιστορικό έγγραφο της εποχής.

Αρχείο Καλαμογδάρτη - Δρακοπούλου

Το αρχείο Καλαμογδάρτη - Δρακόπουλου φυλάσσεται[1] στη βιβλιοθήκη Πατρών και περιέχει[2] 227 έγγραφα που καλύπτουν την περίοδο 1823 - 1921. 

Το συγκεκριμένο αρχείο ανήκει[3] στην ποιήτρια Μυρτιώτισσα (Θεώνη Δρακοπούλου, 1881 - 1968), κόρη του διπλωμάτη Αριστομένη Δρακόπουλου (1834 - 1910). Ο τελευταίος ήταν γιος της Θεώνης Καλαμογδάρτη και εγγονός του προκρίτου Ανδρέα Καλαμογδάρτη. Η Θεώνη Δρακοπούλου όρισε με την διαθήκη[3] της το αρχείο να περιέλθει στον ξαδελφό της (τρίτος νομίζω), Γεώργιο Παπαδιαμαντόπουλο που διέμενε στην Αθήνα. Αυτός με την σειρά του το παρέδωσε στον ιστορικό Κώστα Ν. Τριανταφύλλου, ο οποίος το κατέθεσε στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Πατρών ως δωρεά του Παπαδιαμαντόπουλου. Να σημειωθεί ότι με την ίδια διαθήκη η Θεώνη Δρακοπούλου δώρισε[4] την προσωπογραφία της γιαγιάς της, Θεώνης Καλαμογδάρτη, στον Τριανταφύλλου, ο οποίος την προσέφερε στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Πατρών, όπου και εκτίθεται στην κεντρική αίθουσα του αναγνωστηρίου.

Το αρχείο περιλαμβάνει 57 έγγραφα που αφορούν τον Κάρολο Δρακόπουλο (1798 - 1882), σύζυγο της Θεώνης Ανδρ. Καλαμογδάρτη, ενώ τα υπόλοιπα αφορούν μέλη της οικογένειας Καλαμογδάρτη όπως τον Ηλία Καλαμογδάρτη, τον Παναγιώτη Καλαμογδάρτη, βουλευτή, του οποίου ο επικήδειος περιέχεται στα έγγραφα αυτά, την Θεώνη Καλαμογδάρτη, την Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου, συγγενή της οικογένειας, την Μαρία Μπερτίνη, επίσης συγγενή, την Αβροκόμη Γκρην, Καλαμογδάρτη το γένος, τον Ερρίκο Γκρην, γιο της προηγούμενης κ.α. Επίσης υπάρχουν και ποιήματα του Αριστομένους Κ. Δρακόπουλου. Γενικά το αρχείο μας δίνει σημαντικά στοιχεία για την δράση των μελών της οικογένειας. 

Σχετικά με το αρχείο Καλαμογδάρτη - Δρακόπουλου πληροφορίες δημοσίευσε ο Κώστας Ν. Τριανταφύλλου στα Πελοποννησιακά (Τόμος Ζ΄, Αθήνα 1969 - 1970, σελ.50 επ.) ενώ το ίδιο άρθρο εκδόθηκε και σε ανάτυπο.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Στάθη Κουτρουβίδη, Κοινωνική κυριαρχία και έγγειες σχέσεις στον νομό Αχαϊοηλίδος τον 19ο αιώνα: οικονομικές και πολιτιστικές διαστάσεις, ανέκδοτη Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο Κρήτης - τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Ρέθυμνο 2007, σελ. 525

[2] Στάθη Κουτρουβίδη, ο.π., σελ. 525

[3] Κώστα Τριανταφύλλου, Το αρχείον των οικογενειών Δρακοπουλου και Καλαμογδάρτη, Πελοποννησιακά, Αθήνα 1969 - 1970, τόμος Ζ, σελ. 50

[4] Κώστα Τριανταφύλλου, ο.π., σελ. 55

Κτήμα Σωτηριάδη

Το "κτήμα Σωτηριάδη" βρίσκεται στο Μονοδέδρι, παραλιακό χωριό λίγο έξω από την Πάτρα που ανήκει σήμερα στο δήμο Βραχναιίκων. Το τοπωνύμιο διατηρείται ακόμα και σήμερα.

Έπαυλη Σωτηριάδη

Ο Γεώργιος Σωτηριάδης ήταν δικηγόρος από το Αίγιο (ή την Κερπινή Καλαβρύτων), ο οποίος μετά την επανάσταση αγόρασε μεγάλες εκτάσεις (δύο διαφορετικά κτήματα των 25 και 26 στρεμμάτων) στην περιφέρεια των Δρεσθένων εκμεταλλευόμενος[1] τον νόμο "περί προικοδότησης των ελληνικών οικογενειών του 1835", έναν νόμο που ευνοούσε μόνο όσους είχαν αποκτήσει σεβαστά χρηματικά κεφάλαια. Οι εκτάσεις αυτές ανήκαν[2] προεπαναστατικά στον Σεκήρ Αχμέτ Αγά.

Για την καλλιέργεια των εκτάσεών του προσκάλεσε μετακινούμενους πληθυσμούς με σκοπό την μόνιμη εγκατάστασή των στην περιοχή. Ο Σωτηριάδης εκτιμώντας την εργατικότητα των Βραχνιτων τους οδήγησε το 1837 στα σημερινά Βραχναίικα, όπου και τους ανέθεσε την καλλιέργεια των κτημάτων του. Οι Βραχνίτες συνήθιζαν να κατεβαίνουν με συγγενείς ή φίλους ανά εποχές και να συμμετέχουν ως εμφυτευτές σταφίδος σε κτήμματα ευκατάστατων οικογενειών. Ο Σωτηριάδης από την καλλιέργεια και το εμπόριο της σταφίδος απέκτησε τεράστια περιουσία, την οποία διέθεσε σε δωρεές ή επένδυσε για δικούς του σκοπούς. Παράλληλα βέβαια ασχολήθηκε και με τραπεζικές ασχολίες, όπως η δανειοδότηση[3], αυξάνοντας έτσι τις εκτάσεις του καθώς αρκετοί κάτοικοι της περιοχής δεν μπορούσαν να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις των δανείων τους.

Στο κτήμα αυτό λοιπόν ο πρωτότοκος γιος του Γεωργίου, Κωνσταντίνος Σωτηριάδης, κατασκεύασε[4] πολυτελή εξοχική κατοικία, η οποία διατηρείται μέχρι και σήμερα σε έκταση περι των έξι στρεμμάτων. Σε email που μου έστειλε ο κ. Κουτρουβίδης μετά την δημοσίευση της ανάρτησης, σημειώνει ότι το αρχικό κτήμα ήταν αρκετά μεγαλύτερο. Συγκεκριμένα η συνολική έκταση του εν λόγω κτήματος ήταν 56 στρέμματα, και μέσα σε αυτό συμπεριελάμβανε τα εξής: "εκ στρεμμάτων 46 σταφιδαμπέλου, εκ στρεμμάτων 10 περιβολίου και αλωνίων εκτάσεως του όλους κτήματος 56 μετά των εν αυτώ 3 οικιών της μεν διωρόφου των δε μονορόφων". Η (προ)αναφερθείσα περιγραφή περιέχεται σε έγγραφο που απόκειται στο Ιστορικό Αρχείο της ΕΤΕ στις 12 Μαΐου 1909. Η έπαυλη αυτή, που δεν αποτέλεσε την μόνιμη κατοικία της οικογένειας, συνδυάζει[5] στοιχεία γοτθικού ρυθμού με στοιχεία νεοκλασικισμού. Ο Κωνσταντίνος Σωτηριάδης αυτοκτόνησε στην έπαυλη αυτή τον Ιούλιο του 1895. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του είχε κατηγορηθεί[6] για αρχαιοκαπηλία. Τέλος να σημειωθεί ότι η σύζυγος του Κωνσταντίνου ήταν η Μαρία Μεσσηνέζη, κόρη του πολιτικού Ιωάννη Μεσσηνέζη. Κατά τον ιστορικό Νύση Μεσσηνέζη - Μεταξά το αρχείο του Ιωάννη Μεσσηνέζη είχε καταλήξει στο Μονοδένδρι Πατρών, δεν γνωρίζε όμως που κατέληξε. Αν και δεν διευκρινίζει, το σπίτι δεν μπορεί να είναι άλλο παρά από αυτό βασιζόμενος πάντοτε στη συγγένεια του Ιωάννη Μεσσηνέζη με την Μαρία Σωτηριάδη.

Δεν είναι γνωστό ποιος κληρονόμησε την έπαυλη αυτή, ο Κωνσταντίνος πάντως είχε μια κόρη, την Τέτη, η οποία παντρεύτηκε τον τραπεζίτη Κωνσταντίνο (Κωστή) Ηλιάσκο, διευθυντή τότε του υποκαταστήματος της τράπεζας Αθηνών στη Νέα Υόρκη. Στο μνήμα της οικογένειας Σωτηριάδη του Α΄ Νεκροταφείου Πατρών εντοπίζεται η Αγγελική Σωτηριάδη - Ηλιάσκου. Από την δεκαετία του 1980 η έπαυλη ανήκει στον Γιάννη Καπετσώνη (απεβίωσε το 2013), γνωστό και με το προσωνύμιο "Γάλλος", λόγω της παραμονής του για πολλά χρόνια στο Παρίσι.

Μνήμα Σωτηριάδη

Πριν μερικά χρόνια η οικογένεια Καπετσώνη απευθύνθηκε σε μεσιτικό γραφείο του εξωτερικού προκειμένου να πουλήσει την έπαυλη. Στην αγγελία πώλησης, που βρισκόταν στο διαδίκτυο, περιέχονταν φωτογραφίες από το εσωτερικό και εξωτερικό της οικίας, τις οποίες και δημοσιεύω.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Κώστα Παπαγιαννόπουλου, Βραχνέικα και Μονοδένδρι, έκδοση Δήμος Βραχνέικων Πάτρα 2009, σελ.116

[2] Κώστα Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικό Λεξικό των Πατρών, Πάτρα 1995, λήμμα Βραχναίικα

[3] Στάθη Κουτρουβίδη, Κοινωνική κυριαρχία και έγγειες σχέσεις στον νομό Αχαϊοηλίδος τον 19ο αιώνα: οικονομικές και πολιτιστικές διαστάσεις, ανέκδοτη Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο Κρήτης - τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Ρέθυμνο 2007, σελ. 218

[4] Στάθη Κουτρουβίδη, ο.π., σελ. 215

[5] Στάθη Κουτρουβίδη, ο.π., σελ. 216
[6]  Γιώτα Καΐκα - Μαντανίκα, Το πτερόν εις τον πίλον, εκδόσεις Γιάννης Πικραμένος, Πάτρα, σελ.56 - 57

Έλληνες σκακιστές του 19ου αιώνα

   Πριν δύο περίπου χρόνια, συγκεκριμένα τον Σεπτέμβριο του 2009, ο Παναγής Σκλαβούνος επικοινώνησε με το blog για να ρωτήσει αν γνωρίζω κάτι σχετικά με την οικογένεια Μελισσηνού των Πατρών. Κυρίως τον ενδιέφερε ο δρ Διονύσιος Μελισσηνός, ο οποίος κατοικούσε στην Πάτρα και ασχολείτο με το σκάκι. Ήταν μάλιστα ο πρώτος στην Ελλάδα που δημοσίευσε σκακιστικά προβλήματα. Λόγω του ειδικού θέματος η βοήθεια μου περιορίστηκε στο να του δώσω κάποια τηλέφωνα ανθρώπων που πιθανόν να μπορούσαν να τον βοηθήσουν και στο να του αντιγράψω όσες πληροφορίες βρήκα από τα βιβλία του Κώστα Ν. Τριανταφύλλου και του Πολίτη.

   Τον Νοέμβριο του 2010 εκδόθηκε τελικώς το βιβλίο από τον ίδιο με τίτλο "Έλληνες σκακιστές του 19ου αιώνα". Στο βιβλίο αφιερώνονται τριάντα σελίδες στον κύκλο των σκακιστών της Πάτρας, όπως χαρακτηρισικά τους αναφέρει, ο οποίος περιλαμβάνει τους Ιωσήφ Λιμπεράλη, Διονύσιο Μελισσηνό, Ερρίκο Γκρήν, Νικόλαο Κονεμένο, Γεώργιο Παπαρρήτωρα, Περικλή Οικονομόπουλο και Eusebio Dworzak von Walden. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το παράρτημα Β΄ στο οποίο δημοσιεύονται και τα σκακιστικά προβλήματα των παραπάνω. Γενικώς είναι μια καλή έκδοση που περιέχει άγνωστες πτυχές της πολιτιστικής πλευράς των Πατρών. Παρουσιάζει βέβαια κάποια προβλήματα ως προς την μορφοποίηση του κειμένου (είναι λογικό καθώς εκτυπώθηκε από τον ίδιο τον συγγραφέα) αλλά δεν νομίζω ότι έχει σημασία. Σε περίπτωση που κάποιος ενδιαφέρεται να το αποκτήσει μπορεί να επικοινωνήσει με τον συγγραφέα (askl27@otenet.gr). Για μια σφαιρικότερη παρουσίαση του βιβλίου μπορείτε να μπείτε εδώ.