Αρχοντικό Βογιατζή

Η πρώτη εικόνα που αντικρίζει ο επισκέπτης κατά την αποβίβασή του από το πλοίο στο λιμάνι της Αίγινας είναι το σχεδόν ερειπωμένο αρχοντικό του Κωνσταντίνου Βογιατζή, σύμβολο της οικονομικής ευμάρειας που επικρατούσε μετά το δέυτερο μισό του 19ου αιώνα στο νησί του Αργοσαρωνικού και της κύριας δραστηριότητας του ιδιοκτήτη του, της σπογγαλιείας, της αλίευσης, δηλαδή, των φυσικών σφουγγαριών που βρίσκονται στον βυθό της θάλασας.

Όπως επισημαίνει η Μαρία - Χριστίνα Χατζηιωάννου, η δραστηριότητα αυτή, που κορυφώθηκε κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, "προκάλεσε τη δημιουργία εξειδικευμένων εργατών, όπως ήταν οι Καλύμνιοι σφουγγαράδες, και κινητοποίησε κεφάλαια με τη χρηματοδότηση της αλιείας και από την εμπορική διακίνηση του προϊόντος". Η αυξημένη ζήτηση σπόγγων υπήρξε αποτέλεσμα της βιομηχανικής επανάστασης καθώς το σφουγγάρι, εκτός από τους γνωστούς λόγους χρήσης του που αφορούν την ατομική καθαριότητα, χρησιμοποιείτο ως μονωτικό υλικό στον κατασκευαστικό τομέα και στην αυτοκινητοβιομηχανία. Οι περιοχές που ήταν πλούσιες σε σπόγγους ήταν τα νησιά του Αιγαίου και τα παράλια της Αφρικής ενώ οι βουτηχτές συνήθως προέρχονταν από την Κάλυμνο, την Λέρο, την Αίγινα ή την Ύδρα. 

Φωτ. Δημήτρη Λιούρδη

Αρχοντικά σπίτια της Αίγινας

Η Αίγινα σαν παλιά πρωτεύουσα, έχει κάμποσα ιστορικά σπίτια. Είναι το σπίτι του Τρικούπη, το σπίτι του Καποδίστρια, των Βουλγαραίων. Είναι ακόμα το αρχοντικό των Ζαΐμηδων. Απομονωμένο μέσα στις φυλλωσιές, αριστοκρατικό και σιωπηλό σαν τον τελευταίον ιστορικό του ιδιοχτήτη, που οι γελοιογράφοι της εποχής τον παρίσταναν με τα μακριά, άσπρα μουστάκια του δεμένα κόμπο πάνω στο στόμα. Θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι η επιλογή του Στρατή Μυριβήλη να ξεκινήσει το διήγημά του "Στον Ανεμόμυλο της Περιβόλας" με αναφορά στα σπίτια και τους ανθρώπους της Αίγινας υπήρξε τυχαία. Αντίθετα φαίνεται να είναι συνεπής με την θεωρία που θέλει τους ανθρώπους και τα σπίτια τους να αποτελούν την ζωντανή ιστορία ενός τόπου.

Το ίδιο συμβαίνει και με την Αίγινα, τα παλαιά οικήματα της οποίας μας φανερώνουν πως κάποτε υπήρξε η πρώτη πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους από τον Ιανουάριο του 1828 έως τον Οκτώβριο του 1829. Όπως διαβάζουμε στην ενδιαφέρουσα ανάρτηση της Λίνας Μπόγρη - Πετρίτου με απόφαση της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης της Τροιζήνας το Ναύπλιο είχε οριστεί αρχικά ως πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, πλην όμως, λόγω των ταραχών που επικρατούσαν μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών, αποφασίστηκε η μεταφορά της κυβερνητικής έδρας στην Αίγινα.

Έτσι στις 12 Ιανουαρίου 1828 το δίκροτο Warspiteμ, στο οποίο επενέβαινε ο Ιωάννης Καποδίστριας, κατέφθασε στην Μάλτα και δύο εβδομάδες αργότερα, στις 26 Ιανουαρίου, συνοδευόμενος από τον γραμματέα της επικράτειας, Σπυρίδωνα Τρικούπη, ορκίστηκε κυβερνήτης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

Ο ορισμός της Αίγινας ως πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους οδήγησε πλήθος πολιτικών, γραφειοκρατών, φιλελλήνων κ.λπ. να εγκατασταθούν στο νησί. Είχε βέβαια προηγηθεί η εγκατάσταση προσφύγων, λόγω του πολέμου της ανεξαρτησίας, ειδικά από τις περιοχές της Αττικής. Τέτοιες οικογένειες ήταν αυτές των Καλλιφρονάδων και των Χαλακοκονδύληδων. Αν και η έδρα της κυβέρνησης μεταφέρθηκε σε σύντομο χρονικό διάστημα, η γεωγραφική εγγύτητα του νησιού με την Αθήνα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο ώστε η Αίγινα να εξελιχθεί σε θερινό προορισμό για αρκετές αθηναϊκές οικογένειες.

Πηγή: Γκιόκα Αθηνά - Νικολαρεΐζη Ιωάννα, Αίγινα, Σπίτια & Άνθρωποι, εκδόσεις ΑΤΩΝ 2015